La Mirada Fuerte #4 : MOØDe – Anton Corbijn @ C.C. Scharpoord, Knokke-Heist (27/09/2020 – 18/04/21)

Grain is life, there’s all this striving for perfection with digital stuff. Striving is fine, but getting there is not great. I want a sense of the human and that is what breathes life into a picture. For me, imperfection is perfection.’, dixit Anton Corbijn.

Het is goed mogelijk dat de naam Anton Corbijn niet onmiddellijk een belletje doet rinkelen, maar toch durf ik er een ledemaat van uw vriendin voor te verwedden dat U meer kent dan U zelf vermoedt.

Net zoals bij de meeste muziekjunkies van mijn generatie dateert ook mijn eigen eerste kennismaking met de fotografische leefwereld van Corbijn van toen hij nog de muziekfotografie voor het Nederlandse muziekblad OOR op zich nam. Ondanks dat het magazine, voor ons vurige wolven, al snel te mainstream bleek te zijn, konden wij nooit raden dat datgene wat voor de gemiddelde muziekmaniak eigenlijk maandelijkse kost was, uiteindelijk gewoon de rest van de planeet zou inpalmen.

Om maar iets aan te halen was het bijvoorbeeld op één van die filosofische laatavond toogmomenten in de Hnita-Hoeve (één van de oudste en nog steeds actieve jazzclubs in Europa, gelegen te Heist-op-den-Berg) dat wijlen Jos L. Knaepen (1944-2016) me toevertrouwde dat hij zich ten langen leste door de digital force liet overhalen en dat dat hem als het ware door een heus zwart gat sleurde. (U moet namelijk weten dat the jazzman’s eerste liefde als vaste huisfotograaf van onder meer Gent Jazz en Jazz Middelheim uiteraard geheel analoog was.) Meer nog, deze mede-bezieler van het jazzmagazine Jazzmozaïek (nu Jazz&mo’) wees me er evenzeer op dat er fotografen en fotografen zijn. Zijn visie hierover was dat in het huidig tijdperk der digitalisatie elke leek met een smartphone wel op een knopje kan drukken – vaak dan nog met een verbluffend kwalitatief resultaat – maar dat maakt het daarom nog geen mooie foto.

Op mijn vraag wie nog wel hét fotografisch oog bezat, prees Jos naast verschillende gevestigde waarden out of the blue Anton Corbijn als ware artiest aan. Dat was even slikken, want buiten dat deze beide veteranen met al dan niet zwart/wit muziekfotografie bezig waren zou gesteld kunnen worden dat er weinig overeenkomsten zijn. (Langs de andere kant, Jos kon effectief ook oprecht genieten van – of au contraire zich soms net druk maken in – fotoreeksen van collega’s of zelfs jongeren die kwamen aanzetten met één of ander project.)

Dat Corbijns kwaliteiten echter buiten categorie liggen, had U wellicht al begrepen. Naast videoclip- en filmmaker is Anton namelijk medeverantwoordelijk voor een resem zodanig iconisch verworden muzikale portretten dat het collectieve geheugen eronder bezwijkt. Of U van hen houdt of niet is irrelevant, maar iedereen kent wel pakweg het door Daniel Lanois en Brian Eno geproducete U2 album ‘The Joshua Tree’ (1987).

En dat is nog maar slechts één voorbeeld, want op den duur stond zowat elke zichzelf respecterende muzikant op zijn stoep te smeken om zijn of haar (cover)foto’s te verzorgen. (Kaliber The Rolling Stones, R.E.M., Bowie, Nick Cave, Henry Rollins, Metallica, Therapy?, The Killers, The Cramps, Zappa, Patti Smith, Slash, Red Hot Chili Peppers, Trent Reznor, Simple Minds, Charlotte Gainsbourg, Tom Waits, Iggy Pop, Blixa Bargeld, Don Van Vliet, Björk, Skin, Vincent Gallo, Beyoncé, Cecil Taylor, Fela Kuti danseressen ga zo maar door.

Of Anton, wat te zeggen van je vriend Bruce Springsteen die vanwege een platenfirmastunt recentelijk nog onze eigenste Geelse vinylwinkel vereerde door een foto van Tony’s Muziekhuis op zijn instagram te posten? (Die overigens met bijna 50 vijftig jaar actieve dienst tot de oudste platenwinkels van België behoort.)

Reeds maanden op voorhand werd aangekondigd dat de grootscheepse wereldpremière van MOØDe zou plaatsvinden in Cultuurcentrum Scharpoord in Knokke-Heist, maar helaas gooide ook daar COVID-19 het nodige roet in het eten. Nu is het een publiek geheim dat Knokke-Heist bekend staat als zowat de meest hautaine kustgemeente die België rijk is, but to make matters worse besloot daarbovenop hun burgemeester Lippens – ongeveer net voor de uitgestelde aanvang van de expo – op zijn eentje nog een extra stok in de wielen te steken. (En wel op een manier die zo uit de legendarische sketch-serie IN DE GLORIA (2000) had geplukt kunnen zijn.) Lippens wilde namelijk de NMBS in gebreke stellen omdat deze, and I quote: ‘met-corona-besmette personen naar zijn gemeente importeerde’, die dus voor alle duidelijkheid niet welkom waren. (Een woordvoerster van de nationale vervoersmaatschappij – CEO Sophie Dutordoir – maande burgemeester Lippens prompt aan om eerst in eigen boezem te kijken vooraleer hij anderen met de golfclub nawijst. Los van COVID 19 verklaarde nota bene de nationale vervoersmaatschappij – en ik citeer – “het namelijk kotsbeu te zijn hoe zij al jaren aan een stuk machteloos moet toezien dat vaak onuitstaanbare hautaine polo-dragende passagiers van Knokke-Heist de rest van het land bezoedelen vanuit hun eersteklas zetel.” Dolletjes!)   

Het was dus roeien met de riemen die voorhanden waren, maar uiteindelijk hebben niet minder dan 25.000 bezoekers hun weg gevonden naar de wereldpremière van MOØDe en dat is gezien de gegeven omstandigheden echt wel buiten proportie. (Zeker toen ik op uitnodiging van mijn dierbare vriendin eenmaal de stap waagde, nogal opviel dat wij quasi de enige bezoekers in heel het gebouw waren.)

Mensheid, Menselijkheid, Empathie…

Met deze drie woorden in het achterhoofd wordt als het ware het Leitmotiv gevormd. Hoewel het opzet altijd geweest is om mensen – en dus niet kleren – te fotograferen, werd via een serieuze omweg wel duidelijk dat kleren en muziek sterk met elkaar verbonden zijn. Het mag dus gezegd worden dat mode op planeet Corbijn een beetje een vreemde eend in de bijt is. Hoewel Anton steeds verklaarde in eerste instantie portretfotograaf te zijn (of moeten we sinds de samenwerking met onder meer Gerhard Richter, Marlene Dumas, Alsnem Kiefer of de achterkant van Damien Hirst, eerder kunstenaar-portretfotograaf zeggen), blijft zijn eerste liefde ontegensprekelijk muziekgerelateerd.

Net als videoclips is het segment albumhoezen trouwens pas later uitgegroeid tot een vaste Corbijn-zuil, want alsof men dan pas als artiest gerespecteerd zou worden zitten onder zijn eerste discipline portretfotografie een massa groten-der-aarde die zich maar wat graag voor zijn lens lieten shooten. De lijst van onder meer bovenstaande muzikanten is schier oneindig en ze waren bereid om hier ver voor te gaan. Een mooi voorbeeld is de iconisch verworden hand van John Lee Hooker, of zelfs die van Miles Davis, of zo zag Mick Jagger er bijvoorbeeld geen graten in om als vrouw te poseren. Evenzo acteurs en operazangers lieten hun ijdelheid graag strelen door een Antoniaanse captatie, vraag dat maar aan Robert De Niro, Natassja Kinski, Glenn Close, Cate Blanchett, Johnny Depp, Gwyneth Paltrow, Clint Eastwood, Zaha ‘Queen of the curves’ Hadid of Pavarotti bijvoorbeeld.

In België hebben de meeste burgers het niet zo begrepen op het koningshuis, maar dat is bij onze Noorderburen wel even iets anders. Daar sta je dan als portretfotograaf als je ineens bent uitgenodigd om de zeventigste verjaardag van Beatrix te capteren, of wat te doen als zelfs een verzetsstrijder als Nelson Mandela zich wil laten inkaderen door een authentieke Corbijn.

Enerzijds lijken natuurlijk al die out-of-space creaties in de modewereld een godsgeschenk te zijn om spectaculaire foto’s te maken, maar dat laat Anton gewoon links liggen.

Ik ben een portretfotograaf die af en toe een bezoekje brengt aan de modewereld, van dat avontuur geniet en zich dan weer terugtrekt in zijn eigen wereld. De beelden op deze tentoonstelling tasten de contouren van deze fragiele relatie af, waarbinnen iemand op zoek gaat naar een bijzondere alchemie, naar een uitwisselingsmoment, waarop een stuk stof leven wordt in geblazen en het leven zich ontvouwt.’, aldus Corbijn.

Vergis U echter niet, ook in deze parallel lopende mode galaxy lijkt Anton een bezig bijtje te zijn en dat werd op de première van MOØDe aan de hand van een 200tal portretten –  waarvan vele voor de eerste keer vertoond – vakkundig op de bezoeker zijn netvlies gebrand.

Ronkende modellen als Naomi Campbell of Kate Moss (met of zonder Johnny Cash) waren er als de kippen bij, maar verrassend genoeg schoven ditmaal ook Belgische modeontwerpers als Dries Van Noten of Ann de Meulemeester gelijk mee aan tafel met Giorgio Armani, Jean-Paul Gaultier of Alexander McQueen, die en plus dan ook nog eens verzorgd werd door chef-kok Sergio Herman.

Hiervoor haal ik met plezier het spreekwoord ‘dat slaat als een tang op een varken’ aan, want in tegenstelling tot bijvoorbeeld bovenstaande ontwerpers – die in hun creaties werkelijk niets aan het toeval overlaten en elke milligram stof tot in het oneindige willen controleren, manifesteren en domineren – heeft Anton zelden een afgelijnd plan. Er zijn talloze sterfotografen die zowat elke mogelijke pose zodanig binnenstebuiten hebben gekeerd dat ze ergens uitgehold liggen te verrotten, maar Corbijn verkiest zijn natuurlijke aanpak boven alles. Stel je dus een Anton voor bij pakweg een geconditioneerd supermodel als Naomi Campbell. Hoort U in de verte ook: “Ontspan je effe, Naomi”? Hilarisch toch?

Maar daarin ligt net de essentie. Hier wordt gezocht naar de persoonlijkheid achter de spreekwoordelijke Hond van Pavlov, de werkelijke persoon achter het nochtans adembenemend masker waarbij poses aannemen een soort tweede natuur is. Hier wordt verwacht af te leren waarvoor je getraind bent. Sterker: je divagedrag achterwege te laten en je ware karakter bloot te geven. Geloof me vrij, een beetje sprekende uit eigen ervaring blijkt dit absoluut geen sinecure te zijn.

Ik heb het geluk gehad doorheen de jaren een aanzienlijk aantal Corbijn expo’s in binnen- en buitenland te kunnen meepikken, en ongeacht het onderwerp kwam haast overal hetzelfde gevoel naar boven. Ondanks dat het lichaam (het uiterlijke) het canvas is waar Anton zijn mee portretten mee schildert, laat hij geen porie ongemoeid om dat innerlijke naar boven te halen. Zijn portretten zijn niet zomaar wat lukrake foto’s; integendeel, zijn beelden worden zodanig voelbaar dat je ze bijna zou willen aanraken, bij sommige er aan zou willen ruiken. Ze ademen, ze hijgen, ze kriebelen, of ze enerveren zelfs, maar ze laten je hoe dan ook niet koud. (Ter illustratie: op een gegeven moment stonden wij de bijna voelbare poriën te bewonderen op een voor de rest nochtans quasi perfecte borst. Dat zegt het helemaal, niet?)

Net zoals bij bijvoorbeeld muziek of kunst, wordt in dit geval door middel van fotografie de weg naar emotie opengegooid en daar verklaart Anton ‘dat hij het zelf niet goed weet hoe hij dat doet’, maar hij is er niettemin een meester in en dat mag U letterlijk nemen. In tegenstelling tot velen uit mijn onmiddellijke omgeving ben ik persoonlijk bijvoorbeeld niet bepaald zo verslingerd aan de Madchester band Joy Division. Het is nota bene door de Leuvense meer-dan-een-tributeband Dead Souls – helaas gesplit – dat die liefde pas is aangewakkerd, maar van Corbijns film en expo ‘Control’ die handelt over het leven Ian Curtis, werd ik simpelweg week. Hoe straf is dat gedaan?

Misschien nuttig om te zeggen dat wij Belgen dat destijds amper kenden, maar in Nederland is de protestantse kerk sterk vertegenwoordigd. Meer belangrijk is echter dat die leer onder meer predikt dat de hoorn-des-overvloeds niet altijd tot de nok toe gevuld moet zijn. Less is more!

Hoewel toen al wel bijna uitgeraasd, had ook in 1979 de punk als een orkaan Londen en de UK helemaal omvergeblazen. Toen Anton in dat jaar naar het sowieso peperdure Londen verhuisde, was hij verplicht om met weinig middelen zijn ding te doen. Assistenten, fotostudio’s, who needs it? Stilaan begon hij zijn eigen stijl te ontwikkelen die vooral nogal snel was. Dit had niet zozeer te maken met het snel willen afhandelen van zaken, maar eerder vanwege zijn ogen die achteruit gingen. Maar zijn flashy aanpak in de trant van: hier is een mooie achtergrond, hier zijn wat accessoires, et voilà, 20 minuten later is het klaar, ging rond als vuurwerk. Een moderne ars combinatoria als U wil. Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat deze rapido-stijl de veelal onprofessionele muzikanten aansprak en algauw stond half muzikaal Londen aan te schuiven om geshoot te worden door een toen nog – naar eigen zeggen – zeer verlegen Corbijn.

Zo simpel is het uiteraard allemaal niet, want het eerder vernoemde ‘enkele accessoires’ waren in werkelijkheid vaak zorgvuldig uitgekozen items ter accentuatie van bepaalde karaktertrekken.

Het leuke aan MOØDe was dat er duidelijke kruispunten te ontwaren waren. Van de titel alleen kon het bijna afgeleid worden, maar het betrof dus niet alleen mode maar wel degelijk ook moods met al dan niet muzikale entiteiten. Zo had bijvoorbeeld modeontwerper Dries Van Noten de eer naast Leonard Cohen te hangen, of deed Björk alweer een raar standje, zodat PJ Harvey dan maar haar plekje in een andere ruimte bemachtigde. Iggy Pop steelt altijd de show, maar het was toch ook even verschieten toen Anton in Parijs opdook op de catwalk voor de Japanse modeontwerper Yohji Yamamoto, wiens avant-garde creaties overigens ook werden gesmaakt door artiesten als onder meer Takeshi Kitano, Pina Bausch, Tina Turner, Papa Wemba of Sir Elton John.

Nu ja, zoals in het elders besproken THE LIVING AND THE DEAD (2018) wordt toegelicht, zette Anton naar aanleiding van zijn zogenoemde serie ‘a.somebody’, destijds zijn geboortedorp Strijen telkens opnieuw weer op zijn kop. Dit door zich in een muzikaal personage te wringen dat resulteerde in bijwijlen hilarische passages van onder meer Sid Vicious, Kurt Cobain, Zappa of Jimi Hendrix die zich zomaar onder de bevolking van amper 8000 man vermengde. Once again, hilarisch!

Op deze tentoonstelling gaat de prijs van het grappigste portret echter onverwijld naar Depeche Mode, die plotseling als three jewish men uit de kast komen gekropen. Laten we hopen dat Alex Agnews favoriete bemiddelingskantoor, Joods Actueel, hier geen weet van heeft.

Hoe dan ook, check naast verschillende fotoboeken en een 100tal videoclips, ook zeker zijn langspeelfilms als eerder vernoemde en elders besproken CONTROL (2007), THE AMERICAN (2010), A MOST WANTED MEN (2014) of LIFE (2015).

Anton Corbijn is namelijk een klasbak van de puurste soort en dat blijven we hoe dan ook toejuichen.  

Alle verdere info op:

http://antoncorbijn.com/

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: